نخستین امام جمعه تهران بعد از پیروزی انقلاب اسلامی، رئیس شورای انقلاب، نماینده‌ی مردم تهران در مجلس خبرگان اول، ، مفسر قرآن و خطیب مذهبی و سیاسی، در سال 1289 هجری شمسی در یک خانواده‌ی ساده و مذهبی در روستای « کل یزد» از توابع طالقان پا به عرصه‌ی گیتی نهاد. پدرش سیدابوالحسن طالقانی از مبارزان دوره‌ی رضاخان و همکار و هم رزم مرحوم «سیدحسن مدرس» بود و از طریق شغل ساعت سازی روزگار می‌گذراند.

آیت ا.... طالقانی تحصیلات خود را در علوم دینی در مدارس رضویه و فیضیه تا سال 1317 ادامه داد و بعد از آن در مدرسه سپهسالار به تدریس علوم دین مبادرت ورزید. در اولین سالهای تأسیس حوزه‌ی علمیه‌ی قم برای ادامه‌ی تحصیل در سطح عالی نزد اساتیدی چون آیت ا.... سیدمحمد حجت، آیت ا.... سیدمحمدتقی خوانساری و نیز آیت ا.... حائری به فراگیری علوم اسلامی در سطح عالی پرداخت و درجه‌ی اجتهاد را از مرحوم حائری یزدی دریافت کرد. وی از همان دوران جوانی فعالیتهای زیادی در زمینه‌ی تفسیر قرآن و نهج البلاغه و تالیف کتب روشنگر مذهبی داشت اما آغاز مبارزات سیاسی او به واقعه‌ی کشف حجاب و قضیه‌ی جواز گرفتن برای عمامه در زمان رضاخان بر می‌گردد. که مخالفتهای شدید و آشکارش موجب حبس و تبعیدش گردید. پس از آزادی از زندان در سال 1320 کانون اسلام را تأسیس کرد و به گفتن تفسیر برای عموم مردم پرداخت و گروههای مختلف از جمله دانشجویان در جلسات تفسیر قرآن وی شرکت می‌کردند. 

آیت ا.... طالقانی در سالهای 31-1330 به پیشنهاد مرحوم آیت ا.... العظمی بروجردی جهت شرکت در «کنفرانس کشورهای اسلامی» که برای تشریک مساعی بین مسلمانان کشورهای مختلف تشکیل شده بود به مصر و اردن سفر کرد و از نزدیک با مسایل دنیای اسلام آشنا شد. در جریان کودتای 28 مرداد 1333 به اتهام پنهان کردن شهید نواب صفوی مجدداً دستگیر و به زندان محکوم شد.

تأسیس مقاومت ملی در سال1333، افتتاح مسجد هدایت (که پایگاه جوانان، روشنفکران و تحصیل کرده‌های مسلمان و علاقه‌مند به شناخت مذهب بود) در سال 1337 ، شرکت در کنگره‌های جهانی «شعوب المسلمین» در کراچی، شرکت در کنگره‌ی اسلامی «القدس»، ایفای نقش اساسی در ترتیب دادن « دارالتقریب بین المذاهب الاسلامیه» (که یکی از بزرگترین اقدامات مسلمان در قرن اخیر است)، و تلاش فراوان در جریان نهضت ملی شدن نفت از جمله اقدامات مفید و موثری بود که آیت ا... طالقانی قبل از شکل گیری نهضت روحانیت انجام داده بود.

در جریان نهضت روحانیت به رهبری امام خمینی (ره) در سال 1341 و طرح مسائلی چون «انجمن‌های ایالتی و ولایتی» و «انقلاب سفید» به پیروی از امام به مخالفت با رژیم شاه پرداخت و به دلیل فعالیتهای بسیار به زندان افتاد. بعد از آزادی در سال 1342 بار دیگر به دنبال انتشار مقاله‌ای با عنوان‌ «دیکتاتوری خون می‌ریزد» دستگیر و در زندان قصر مورد شکنجه و آزار قرار گرفت. او در زندان به تدریس تفسیر ارزنده‌ی «پرتوی از قرآن» پرداخت.

سیدمحمود در سال 1350 در پی ممانعت کمیسیون امنیت شهر از برگزاری نماز عید فطر  و مخالفت آشکارش مجددآً دستگیر و تبعید شده هیجده ماه بعد به تهران بازگشت و بار دیگر در سال 1354 زندانی ودر آبان 1357 آزاد شد. آیت ا.. طالقانی از جمله روحانیونی بود که به قول امام از حبسی به حبس دیگر و از رنجی به رنج دیگر در رفت و آمد بود و این حبس‌ها و تبعیدها ناشی از فعالیتها و مبارزاتش علیه وضع موجود در عصر پهلوی بود. عصری که فساد سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و .... بر جامعه سایه افکنده بود.

یکی از اقدامات آیت ا... طالقانی در سالهای نزدیک به انقلاب برپایی تظاهرات متعدد بود که به ویژه با فرا رسیدن ماه محرم  این اقدامات شدت بیشتری پیدا می‌نمود به طوری که منزل ایشان در حوالی پیچ شمیران به مرکز فرماندهی انقلاب در تهران و بسیج و هماهنگ کردن توده‌ها بدل شد... آیت ا... طالقانی از سوی امام خمینی به ریاست شورای انقلاب انتخاب شده و تا پیروزی لحظه‌ای از تلاش باز نماند. پس از پیروزی انقلاب از سوی امام به امامت جمعه‌ی تهران انتخاب شده و در پنجم مرداد 1358 اولین نماز جمعه‌ی بزرگ تهران را در دانشگاه تهران اقامه کرد.

از بارزترین جنبه‌های شخصیتی آیت ا... طالقانی و مهمترین دلیل محبوبیت ایشان نزد مردم و گروههای مختلف مبارزان صرف نظر از گذشته‌ی روشن و سوابق خدشه ناپذیر، سعه‌ی صدر و قدرت تحمل عقاید مخالف و سعی صبورانه برای هدایت نیرهای مخلص و مبارز بود. اعتقاد به اصل شورا و حضور فعال، آگاهانه و خلاقانه‌ی مردم در همه‌ی زمینه‌های سیاسی، اجتماعی و اقتصادی، وحدت همه‌ی نیروهای خیرخواه و مسلمان و تحمل عقاید یکدیگر از اعتقادات مرحوم طالقانی بود.سرانجام آیت ا... طالقانی پس از 68 سال زندگی پرتلاش در شامگاه 19 شهریور 1358 بر اثر سکته‌ی قلبی در گذشت.