دکتر مصطفی چمران در سال 1311 در تهران، خیابان پانزده خرداد، بازار آهنگرها، سرپولک متولد شد. وی تحصیلات خود را در مدرسه انتصاریه، نزدیک پامنار، آغاز کرد و در دارالفنون و البرز دوران متوسطه را گذراند؛ به سال 1322 در رشته‌ی الکترومکانیک دانشکده‌ی فنی دانشگاه تهران پذیرفته شد و پس از فارغ‌التحصیلی در سال 1336 یک سال به تدریس در دانشکده‌ی فنی پرداخت.

وی در همه‌ی دوران تحصیل شاگرد اول بود. در سال 1337 با استفاده از بورس تحصیلی شاگردان ممتاز به آمریکا اعزام شد و پس از تحقیقات علمی در جمع معروف‌ترین دانشمندان جهان در دانشگاه کالیفرنیا و معتبرترین دانشگاه آمریکا (برکلی) با ممتازترین درجه‌ی علمی موفق به اخذ دکترای الکترونیک و فیزیک پلاسما گردید. وی از 15 سالگی در جلسات تفسیر قرآن آیت ا... طالقانی، دروس فلسفه و منطق استاد شهید مطهری و نیز در جلسات دیگر شرکت می‌کرد. چمران از اولین اعضای انجمن اسلامی دانشجویان دانشگاه تهران بود و در مبارزات سیاسی دوران دکتر مصدق از مجلس چهاردهم تا ملی شدن صنعت نفت شرکت فعال داشت و تا زمان مهاجرت از ایران، بدون خستگی و با همه‌ی قدرت خود، علیه نظام طاغوتی شاه جنگید و خطرناک‌ترین ماموریت‌ها را در سخت‌ترین شرایط با پیروزی به انجام رسانید. در آمریکا با همکاری بعضی از دوستانش، برای اولین بار انجمن اسلامی دانشجویان آمریکا را پایه‌ریزی کرد و از مؤسسین انجمن دانشجویان ایرانی در کالیفرنیا و از فعالان انجمن دانشجویان ایرانی در آمریکا به شمار می‌رفت. که به دلیل این فعالیتها، بورس تحصیلی وی از سوی رژیم شاه قطع شد.

چمران، پس از پایان تحصیلات و پس از قیام پانزده خرداد، به همراه بعضی از دوستان همفکر، رهسپار مصر شده و به مدت دو سال در زمان عبدالناصر، سخت‌ترین دوره‌های چریکی و پارتیزانی را می‌آموزد و به عنوان بهترین شاگرد این دوره شناخته می‌شود. بعد از وفات عبدالناصر، دکتر چمران جهت ایجاد پایگاه چریکی مستقل برای تعلیم مبارزان ایرانی، رهسپار لبنان می‌شود و به کمک امام موسی صدر، رهبر شیعیان لبنان، حرکت محرومین و سپس جناح نظامی آن، سازمان «امل» را براساس اصول و مبانی اسلامی پی‌ریزی می‌کند. همچنین در کنار امام موسی صدر به فعالیتهای فرهنگی و چریکی پرداخته و با تکیه بر ایمان به خدا و با اسلحه‌ی شهادت، خط راستین اسلام انقلابی را پیاده می‌کند و پرچم خونین تشیع را در برابر جبارترین ستمگران روزگار، صهیونیزم اشغال‌گر و همدستان خونخوار آنها، به اهتراز در می‌آورد و از قلب بیروت سوخته و خراب تا قله‌های بلند کوههای جبل عامل و مرزهای فلسطین اشغال شده از خود، قهرمانی‌ها به یادگار می‌گذارد ...

با پیروزی انقلاب اسلامی در سال 1357، چمران همراه با شماری از جنگندگان «امل» به ایران آمد و با آن که قصد ماندن در ایران را نداشت، به توصیه‌ی رهبر کبیر انقلاب در وطنش ماندگار شد. در اوایل پیروزی انقلاب، به تربیت اولین گروه از پاسداران انقلاب پرداخت. در غائله‌ی کردستان، برای خواباندن فتنه‌ی جدایی طلبان که با دولت می‌جنگیدند، به آن دیار رفت و در اولین حرکت نظامی خود، در حالی که کلاشینکوف به دست گرفته بود و پیشاپیش نیروهای نظامی حرکت می‌کرد، در پاکسازی گردنه‌ی قلعه حصار از اخلال‌گران، نهایت شجاعت و فداکاری از خود نشان داد و عالی‌ترین مظاهر انقلابی و شکوهمند‌ترین قهرمانی‌ها را در کنار رزمندگان از جان گذشته‌ی انقلاب، به معرض تماشا گذاشت و در عرض 15 روز، شهرها و راهها و مواضع استراتژیک کردستان را به تصرف نیروهای انقلاب اسلامی درآورد. در کردستان از خطر حتمی نجات یافت و مردم مسلمان کرد با شادی و شعف به استقبال این پیروزی رفتند. دکتر چمران بعد از این پیروزی بی‌نظیر به تهران احضار شد و از طرف بنیانگذار انقلاب، امام خمینی^(ره) به وزارت دفاع منصوب شد.

چمران در انتخابات اولین دوره‌ی مجلس شورای اسلامی از تهران به نمایندگی انتخاب شد. با آغاز جنگ ایران و عراق به جبهه‌ی جنگ عزیمت نمود و به همراه سیدعلی خامنه‌ای (مقام معظم رهبری) ستاد جنگهای نامنظم را بنیان نهاد. ایجاد واحد مهندسی فعال برای ستاد جنگهای نامنظم یکی از این برنامه‌ها بود که به کمک آن، جاده‌های نظامی به سرعت در نقاط مختلف ساخته شد و با نصب پمپهای آب در کنار رودکارون و احداث یک کانال به طول بیست کیلومتر و عرض یک متر در مدتی حدود یک ماه، آب کارون را به طرف تانکهای عراقی روانه ساخت، به طوری که آنها مجبور شدند چند کیلومتر عقب نشینی کنند و سدی عظیم مقابل خود بسازند.

در سال 1359 چمران در اثنای نبردی متهورانه که برای آزادسازی سوسنگرد در گرفته بود، مجروح شد. او با کامیونی که از دشمن به غنیمت گرفته بود خود را به بیمارستان رساند و بستری شد اما بیش از یک شب در بیمارستان نماند و بعد از آن به مقر ستاد جنگهای نامنظم رفت. وی مجدداٌ در تاریخ 31 خرداد 1360 هنگام معرفی و توجیه فرمانده جدید محور دهلاویه به جای «ایرج رستمی» در خط مقدم نبرد، بر اثر اصابت ترکش خمپاره‌ی دشمن از ناحیه‌ی سر زخمی شد. کمکهای اولیه بر روی او در بیمارستان سوسنگرد انجام گرفت و آمبولانس به اهواز شتافت ولی پیکر بی‌جان او به اهواز رسید.

شهید دکتر چمران

برای شهید دکتر چمران

گرچه از تیره‌ی کبوتر بود

از تمام عقابها سر بود

تا به اردوی دشمنان می‌تاخت

سایه‌اش نیز وحشت‌آور بود

نقش او در نبرد خوزستان

چون علی در غزای خیبر بود

از فلسطین گرفته تا لبنان

پاسدار حریم سنگر بود

جسمش از خاک نیز خاکی‌تر

روحش از آسمان فراتر بود

او شهید طریق قران شد

مردی از جنس مالک اشتر بود

       سروده‌ی آقای بابک اسلامی