آیت‌ا... شیخ محمد صدوقی

امام جمعه یزد و سومین شهید محراب. او در سال 1327 هجری قمری در شهر یزد متولد شد. شهرت صدوقی را از آن رو برگزید که نسبش به شیخ صدوق یکی از علمای بزرگ شیعه می‌رسید.

او در کودکی پدر و مادر خود را از دست داد و تحت سرپرستی پسرعمویش آقامیرزا محمد کرمانشاهی، تحصیلات خود را از مدرسه علمیة عبدالرحیم خان یزد آغاز کرد و سپس به مدرسة چهارباغ امام صادق (ع) اصفهان رفت. در سال 1309ش برای ادامة تحصیل به قم رفت و بیست و یک سال در آنجا ماندگار شد. او به سبب حافظة کم نظیر و نیز شهرت خانوادگی‌اش مورد توجه خاص آیت ا... شیخ عبدالکریم حائری یزدی، بنیان گذار حوزة علمیه قم قرار گرفت و عهده‌دار وظیفه تقسیم شهریة طلاب شد. او علاوه بر این، سرپرستی چند مدرسه و تدریس بعضی از دروس را نیز بر عهده داشت و همزمان به تحصیل نیز مشغول بود. در همان روزها، برای گذراندن زندگی، زمینی در اطراف قم اجاره کرد و به کشاورزی پرداخت.

وقتی آیت ا.. العظمی بروجردی به اصرار علما به قم آمد و مرجعیت وی رسمیت کامل یافت، آیت ا... صدوقی باز هم مسؤولیت ادارة امور مالی و تقسیم شهریة طلاب را بر عهده گرفت. با آغاز فعالیت گروه فدائیان اسلام، او یکی از حامیان همیشگی آنان شد و چند بار با مخفی کردن شهید نواب صفوی واحدی در خانة خود، آنان را از دست مأموران شهربانی نجات داد. وی در همین سالها با حضرت امام خمینی (ره) رابطة نزدیک‌تری برقرار کرد و از طرفداران تفکر و اندیشة ایشان شد.

آیت ا... صدوقی در سال 1330 در پی اصرار مردم یزد و با اجازة آیت ا... بروجردی، به آن شهر برگشت و تا پایان عمر در آنجا ماند. وی طی سی سال اقامت در یزد، مسجدها، مدارس علمیه و مراکز فرهنگی بسیاری را در یزد و شهرستانهای اطراف آن ساخت یا مرمت کرد و رونق داد. تأسیس صندوقهای قرض الحسنه، ساخت بیمارستان و درمانگاه و رسیدگی به خانواده‌های تهیدست از جمله فعالیتهای او در آن سالها بود. با آغاز مخالفتهای حضرت امام خمینی (ره) با طرحِ انجمنهای ایالتی و ولایتی در سال 1341، آیت ا... صدوقی نیز در یزد فعالیت سیاسی خود را آغاز کرد و در صدور اعلامیه‌ها و ارسال تلگرافهای اعتراض آمیز از سوی روحانیون، نقش مؤثری داشت.

پس از دستگیری امام (ره) در خرداد  1342، او نیز به همراه روحانیون دیگر به تهران مهاجرت کردند و خواستار آزادی بی قید و شرط ایشان شدند و دولت را مجبور کردند تا زودتر از آنچه خود می‌خواست امام را آزاد کند. از آن پس، در تمام اعتراض‌های روحانیون نسبت به اقدامات دولت شرکت داشت، از جمله: تحریم انتخابات دورة 21 مجلس شورای ملی، اعتراض به تبعید امام(ره) به ترکیه، مخالفت با قانون حمایت از خانواده‌ به دلیل ضدیت با احکام شرع، برگزاری جشنهای دو هزار و پانصد ساله‌ و.... در سال 1356 با برگزاری مراسم ختم برای مرحوم آیت ا... سیدمصطفی خمینی فرزند حضرت امام (ره) زمینة همه گیر شدن انقلاب در یزد را فراهم ساخت. او طی اطلاعیه‌ای از مردم خواست تا برای بزرگداشت چهلم شهدای تبریز، در مسجد روضة محمدیه حاضر شوند، اما این مجلس با دخالت‌ نیروهای انتظامی به خون کشیده شد و ساواک تقاضای تبعید آیت ا... صدوقی را کرد، اما به خاطر ترس از واکنش مردم با این تقاضا موافقت نشد.

وقتی امام (ره) به پاریس رفت، آیت ا... صدوقی برای دیدار و کسب تکلیف از ایشان به فرانسه رفت، پس از بازگشت به ایران در تحصن روحانیون در دانشگاه تهران به منظور اعتراض به بسته شدن فرودگاه‌ها و جلوگیری از بازگشت امام (ره) به کشور، شرکت کرد.

پس از بازگشت امام (ره)، وی در سیزدهم بهمن ماه به یزد رفت. پس از پیروزی انقلاب، از سوی امام (ره) نمایندة ولی فقیه و امام جمعه یزد شد و از طرف مردم برای نمایندگی در مجلس خبرگان و تدوین قانون اساسی انتخاب گردید. سرانجام روز دهم تیرماه 1361، پس از اقامة نماز جمعه به دست یکی از اعضای گروهک منافقین به وسیلة نارنجک به شهادت رسید.